नेपाल सरकार
गृह मन्त्रालय
जिल्ला प्रशासन कार्यालय,
दाङ्ग


  परिचय

दाङ जिल्लाको संक्षिप्त परिचय

             दाङ जिल्ला मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र राप्ती अञ्चलको सबैभन्दा सुगम एवं विकसित जिल्ला हो। यस जिल्लाको दक्षिणमा भारतको उत्तर प्रदेश,पूर्वमा प्युठान, अर्घाखाँची र कपिलवस्तु जिल्ला, उत्तरमा सल्यान, प्युठान, रोल्पा जिल्ला र पश्चिममा बाँके र सुर्खेत जिल्ला पर्दछन्। विभिन्न धरातलीय बनावटले घेरीएको यो जिल्ला समुद्र सतहदेखि २१३ मीटर उचाइबाट शुरु भई २०५८ मीटर उचाइसम्म फैलिएको छ। यो जिल्लाको कूल क्षेत्रफल २९५५ वर्ग किलोमीटर रहेको छ। यस जिल्लको पूर्व पश्चिम लम्बाई ९० कि.मी.र उत्तर दक्षिण चौडाइ ७२ कि.मी.छ। यस जिल्लामा कूल ३१ गाउँ विकास समिति र ४ नगरपालिका छन्। यस जिल्लको सबै भन्दा कम उचाइ भएको ठाउँ सिसहनिया गा.वि.स.अन्तरगत पर्ने भानपुर हो, जुन समुद्र सतहदेखि २१३ मीटर उचाइमा रहेको छ। त्यस्तै यस जिल्लको सबैभन्दा अग्लो उचाइमा रहेको ठाउँ हाँसीपुर गा.वि.स.अन्तर्गत पर्ने अर्खले हो, जुन समुद्र सतहदेखि २०५८ मीटरको उचाइमा रहेको छ।

        भित्रि मधेशमा पर्ने यो उपत्यका उत्तरमा महाभारत र दक्षिणमा चुरे पहाडले घेरिएको छ। दङ्गालीहरूले यो एसियाकै ठूलो उपत्यका हो भन्ने गरेको सुनिन्छ तर यसको वास्तविकता पुष्टि हुन बाँकि छ। दाङ जिल्लामा उपत्यका लगायत देउखुरी पनि पर्दछ। दाङमा उल्लेख्य संख्यामा थारुहरू बस्दछन्। पहिले औलो लाग्ने भएकोले दाङमा थारुहरूको मात्र बस्ति थियो। तर औलोको औषधि हुन थालेपछि बिभिन्न जातका मान्छेहरू बसाई सरे। बसाइ सर्नेहरूलाइ साधारणतया पहाडी वा पहाडिया भन्ने गरिन्छ। अहिले दाङमा थारुहरू अल्पसंख्यकमा पर्दछन्। कतिपय मानिसहरू दाङमा पहिले थारु राज्य थियो भन्दछन्।

दाङ जिल्लाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

        हापुर रतनपुर बगिया निवासी श्री टेकनाथ गौतमका अनुसार दाङ जिल्ला भन्नाले दाङ र देउखुरी दुबै उपत्यका र पानी ढली बुझिन्छ। पहाडका मैदानलाई बुझाउने संस्कृतको “द्रोण” शब्दबाट दाङ र पहि– लो बस्ती दवपुरबाट देवपुरी भन्दा भन्दै देउखुरी बनेको हो।

        पश्चिम–दक्षिणबाट यहाँ आइ पहिले बस्ने जाति थारु हुन्। ती पछि बाहुन र अनि पछि अरु जातिका पहाडबाट यहाँ आई बसेको बुझिन्छ। २०१४ सालसम्म यहाँ बढी संख्या थारुको, दोस्रो बाहुनको र अनि अरु जातको थियो। नयाँजमीन आवाद गर्न पाइने व्यवस्थाले बढी संख्यामा थारुहरू नयाँ मुलुकतर्फ सर्न लागे। बिर्ता उन्मुलन तथा भूमि सुधार थोरै समयका अन्रालमा भएको हुनाले थारुहरूले बाहुनलाई धमाधम जमीन बेच्न लागे। त्यसैबेला दाङबाट औलो उन्मूलन गरियो। औलोको डर रहेकोले थारुले छाडेको जमीनमा पहाडबाट मानिसको ओइरो लाग्यो। फलस्वरूप थारुहरूको संख्या घट्दै गयो।

        अघिदेखि दाङको उत्तरी काँठ पहाडी राजाहरूका अधिनमा र दक्षिणको मैदान भाग थारु राजाका अधिनमा थियो। बिक्रमको चौधौँ शताब्दीको आखिरतिर यो जुम्लाको अधिनमा थियो। वि.सं.१४८० तिर सवारी कोटका राजा रतनपाण्डेले थारु राज्यलाई आफ्नो राज्यमा मिलाएर रत्न परिक्षित नामले दाङका राजा भए।

         केही समयपछि उनले बझाङबाट राजकुमार झिकाई आफ्ना ठाँउमा राजा बनाएर आफुले नाथ संप्रदायको दीक्षा लिई त्यसको प्रचारमा पश्चिमोत्तर भारततिर लागे। रतननाथले छाड्दा दाङ राज्यको विसतार शिवराज इलाकाको अर्रासोता देखि पश्चिम राप्तीसम्मको तुलसिपुर भनिने इलाकामा पनि थियो। नेपालको एकिकरणका बेला सम्वत् १८४३मा दाङका राजा नवल सिंहले तापाका लडाईमा विरगति प्राप्त गरे।

          पछि उनका राजकुमार दिलेर सिंहले पूरा दाङको रक्षा गर्न सकेनन्। आफ्नो आधा राज्य तल्सीपुरको तराई मात्र बचाई त्यहीका मात्र राजा भै बसे। गोर्खालीले जितेको दाङको देउखुरी पृथ्वीनारायण शाहकी छोरी सल्यानका युवराज्ञीलाई विर्ता भनी दिए। वि.सं.१८६५मा सल्यानको राज्य नेपालमा मिल्दा दाङ पनि नेपालमा मिल्यो। वि.सं. १८९४ सालमा दरबारका कुनै कुमारीको विवाह गरिदिंदा सल्यानी राजा बंशज तेजबहादुर शाहलाई राजा पद र पश्चिमी दाङ फलाबाङ राजाका नामले प्रदान गरियो र दाङ खण्डीत भयो।

         नेपाल एकिकरण पश्चात् दाङ सल्यान गौंडाका मातहतमा थियो। वि.सं. १९३८ सालमा दाङको मैदानी भागलाई तौलिहवा गोश्वाराका, १९९६ सालमा भैरहवा गोश्वाराका २००३ सालमा नेपालगंज गोश्वाराका मातहतमा गराइएको थियो। २००७ सालसम्म यहाँ माल, अदालत, हुलाक, इन्सपेक्टर अफिस मात्र थिए। २००८ साल जेठ ३ गतेदेखि छुट्टै जिल्ला मानियो र यहाँ वडा हाकिम रहन थाले। २०१७ सालमा राप्ती अञ्चलको सदरमुकाम दाङ मानिए पछि यहाँ अञ्चलाधिस रहन थाले।

          फलावाङ राज्य वि.स. २०१८ सालमा उन्मूलन भएपछि दाङको पश्चिमी भाग र अघिदेखि सल्यानतर्फ रहेको दाङको उत्तरी पानी ढली २०३० सालतिर दाङमा मिलेपछि दाङ आजको अवस्थामा आयो।

भौगोलिक अवस्थिति

• अक्षांश: २७.३७" उत्तर देखि २८.२९" उत्तरसम्म

• देशान्तर: ८२.२" पूर्व देखि ८२.५४" पूर्वसम्म

• सिमाना: पूर्व कपिलवस्तु अर्घाखाँची र प्युठान, पश्चिम बाँके र सुर्खेत, उत्तर सल्यान र रोल्पा, दक्षिण भारतको उत्तर प्रदेश

• क्षेत्रफल: २९५५ वर्ग कि.मी.

• औषत लम्बाइ: ९० कि. मी.

• औषत चौडाइ: ७० कि.मी.

• भौगोलिक विभाजन: पहाडी गा.वि.स.: हाँसीपुर, लोहारपानी, काभ्रे, सैघा, र स्यूजा , भित्री मधेशः अन्य ३ गा.वि.स. र ४ नगरपालिका

• सबभन्दा अग्लो भाग: हाँसीपुर गा.वि.स. अर्खले (समुन्द्र सतहदेखि २०५८ मी. उचाईमा)

• सबभन्दा होँचो भाग: सिसहनिया गा.वि.स. (भानपुर समुन्द्र सतहदेखि २१३ मी। उचाइमा)

प्रमुख नदी र तालहरू

• प्रमुख नदीहरू: राप्ती र बबई

• प्रमुख तालहरू: बाह्रकुने दह, चरिङ्गे दह, ज्यामिरे ताल, तत्त्व कुण्ड, भोटे दह, जखेरा ताल, पुरन्धारा झरना आदि।

धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्र

चौघेरा रत्ननाथ मन्दिर, अम्बिकेश्वरी मन्दिर, धारपानी मन्दिर, बराह मन्दिर, गढीटाकुरा मन्दिर, कालिका-मालिका, सुदय रामेश्वर मन्दिर, बगारबाबा मन्दिर, रिहार, देवीकोट मन्दिर,मन्थोर्या मन्दिर आदि।

व्यापारिक महत्वका स्थानहरू

घोराही, तुलसीपुर, लमही, भालुबाङ, त्रिपुर, कोइलाबास

राजनैतिक रुपमा विभाजन

  निर्वाचन क्षेत्र ५

  ईलाका १३

  नगरपालिका ४

  गा.वि.स. ३१

  • रहात वितरण २०७२-३-१८

    द्धन्द पिडित हरुका लागी हालै जिल्ला प्रशासन कार्यालय दाड. वाट रहाt  bitran कार्य भैरहेको छ ।

  • दोश्रो चरणको राहात वितरण २०७२-३-२२

    यस कार्यालयबाट मिति २०७२/३/२२ देखि द्धन्द पिडित राहत दोस‍्रो चरणको राहत थप रु १०००००  एक लाख वितरण कर्य भइ रहेको जानकारी गराइन्छ । आवश्य काजजात साथ सम्बन्धित हकलाले सम्पर्कको लागि सुचित गरिन्छ ।

  • भूकम्पका कारण मृत्यु भएका व्यक्तिहरु २०७२-२-१२

    मिति २०७२ बैशाख १२ गते आएको विनासकारी भूकम्पबाट भूकम्प प्रभावित जिल्लाहरुमा मृत्यु भएका यस जिल्ला वासीहरुको विवरण निम्न बमोजिम रहेको छ । क्र.स. मृतकको नाम थर मृतकको स्थायी ठेगाना लिङ्ग उमेर कैफियत १ मुकुन्द अधिकारी लक्ष्मीपुर-२ दाङ पुरुष ४५ काठमाण्डौमा मृत्यु २ दुर्गा बहादुर बस्नेत सौडियार-२ दाङ पुरुष ४३ काठमाण्डौमा मृत्यु ३ केशव ज्ञवाली सिसहनिया-२ दाङ पुरुष २२ रसुवामा मृत्यु ४ सुरेश कुमार चौधरी सिसहनिया-७ दाङ पुरुष २७ रसुवामा मृत्यु ५ सुष्मा खड्का शान्तिनगर-८ दाङ महिला १६ रसुवामा मृत्यु ६ जितयाया बुढा घोराही-१० दाङ महिला - काठमाण्डौमा मृत्यु ७ मोहन लाल भण्डारी मानपुर-२ दाङ पुरुष - रसुवामा मृत्यु  ८ लेखराज…

  • सूचना ! सूचना ! ! सूचना ! ! २०७१-१०-८

    हातहतियार खरखजाना नियमावली २०२८ को (नबौ संशोधन) २०७१ लाई स्वीकृति प्रदान गरी नेपाल सरकार (मन्त्री परिषद) बाट मिति २०७१÷८÷२५ मा निर्णय भई सोको सूचना मिति २०७१ पौष १४ गतेको नेपाल राजपत्र भाग ६ मा “हातहतियार खरखजाना २०२८ को नियम १०(क)मा संशोधन, हातहतियार खरखजाना नियमावली २०२८ (यसपछि “मूल नियमावली” भनीएको) को नियम १०(क) को उपनियम १(क) को सट्टा देहायको उपनियम १(क) राखिएको छ । “१(क) उपनियम (१) को खण्ड (ग) बमोजिमको अवधि भित्र इजाजत पत्र नविकरण हुन नसकेको मनासिब कारण देखाई यो नियम प्रारम्भ भएको मितिले ६ महिना भित्र इजाजत पत्र वालाले निवेदन दिएमा नियम १० बमोजिम लाग्ने दस्तुरको अरिरिक्त प्रत्येक…

  • अनुरोध । अनुरोध ।। अनुरोध ।।। २०७१-७-४

    अनुरोध ।अनुरोध ।।अनुरोध ।।। शुभ:दिपावली तथा छडपर्वको अबसरमा चाडपर्वलाई व्यवस्थित एवं मर्यादित गर्ने सम्बन्धि जिल्ला प्रशासन कार्यालय दाङको अनुरोध। ·देउसी भैलो निश्चित समय भन्दा बढी नखेलौ, देउसी भैलो खेल्नु अघि सम्बन्धित घर धनीवाट अनुमति लिऔं । ·देउसी भैलोमा जबरजस्ति रकम नतोकौ, सर्वदलीय, सर्वपक्षिय वैठकबाट देउसी भैलो खेल्दा दिइने रकम स्वेच्छिक वाहेक रु १०१।– भन्दा वढि रकम नदिने निर्णय भएको छ । ·देउसी भैलो खेल्दा सार्वजनिक स्थलमा सवारी साधनको निर्वाध आवागमनमा अवरोध हुने गरी खेल्न पाइने छैन । ·तिहारमा पटका आतिसवाजी,भुईचम्पा अदीवाट मानविय तथा धनजनको क्षेति हुन सक्ने हुँदा यस्ता सामग्रीहरु,बिक्रि बितरण तथा ओसार पसार र प्रयोग नगरौ नगराउँ । ·अपराध…

  • हार्दिक श्रद्धान्जली २०७१-६-२१

    यस कार्यालयमा कार्यरत का‌.स.श्री देव बहादुर कुमाल काे मिति २०७१/६/२० गतेको दिन असमाहिक निधन भएकोमा मृतअात्माको चिरशान्तीको कामना गर्दै परिवारजन प्रति हार्दिक श्रद्धान्जली अपर्ण गर्दछौं ।                                                                                                                   प्रमुख जिल्ला अधिकारी                                                                                                                          एवं                                                       …

  • शुभकाना २०७१-६-१४

    शुभकाना         विजया दशमी एवं शुभ दिपावली २०७१ को उपलक्षमा समस्त दाङ बासिहरुको सु–स्वास्थ्य, दिर्घायुको साथै उत्तोर उत्तर प्रगतिको हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछौं ।                                                                                                            प्रमुख जिल्ला अधिकारी                                                                   …

  • प्रेस विज्ञप्ती २०७१-६-१०

    २०७१ सालको बडादशै, तिहारतथा छठपर्वको अबसरमा अपराधिक क्रियाकलाप नियन्त्रण गर्ने सम्बन्धि जिल्ला प्रशासन कार्यालय दाङको अनुरोध ।   अपराध घट्ने सम्बन्धि जानकारी हुना साथ वा अपराध घट्ना साथ नजिकको प्रहरी कार्यालयमा खबर गरौ । घर बाहिर निस्कदा घरमा रहेका झ्याल ढोकाहरु राम्रोसंग चेकजाँच गरी सबै ढोकाहरुमा ताला चाबी लगाई बन्द गरी कहि कतै जाँदा छिमेकीलाईजानकारी गराईजाऔ र घर बाहिर प्रकाशको ब्यवस्था गरौं । बडा दशै,तिहार तथा छठपर्वको अबसरमा मादक पदार्थ सेवननगरौ मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी साधनहरु नचलाऔ । कुनै पनि स्थान वा घरहरुमा जुवा तास नखेलौ र नखेलाऔं । दशै तिहारमा पटकाहरु पड्काई मानविय धनजनको क्षति हुन सक्ने हुँदा…

  • कार्यलय प्रमुखको बैठकको निर्णय २०७१-५-४

    मिति २०७१/५/४ गते प्रमुख जिल्ला अधिकारी दिनेश भट्टराईको अध्यक्षतामा वसेको कार्यलय प्रमुखको बैठकको निर्णय  हालै परेको अविरल वर्षाका कारणले बाढीबाट यस जिल्लाका विभिन्न स्थानमा भएको जनधनको क्षती पश्चात उत्पन्न परिस्थिति विचार गरी सबै कार्यालयका कार्यलय प्रमुख हरु कार्यालय वाहिर नजाने र वाहिर गएका कार्यालय प्रमुखहरु तीन दिन भित्र आफ्नो कार्यालयमा हाजिर भई सक्नु पर्ने ।  विषम परिस्थितिलाई विचार गरी जनतासंग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने स्वास्थ्य, कृषि, पशु सेवा, शिक्षा, यातायात, जिल्ला विकास लगाएतका कार्यालयहरुले आ–आफ्नो कार्यालयसंग सम्बन्धित कार्य प्रकृति अनुसारको काम गर्न कायक्रम र वजेट वनाई तालुक निकायसंग माग गरी कार्य संचालन गर्ने । सडक, विद्युत, नदि नियन्त्रण, खाद्य, संस्थान टेलिफोन…

  • प्रेश विज्ञप्ती २०७१-४-२८

      गृह मन्त्रालयको मिति २०७१/४/२३ को सूचनाबाट चाडपर्व नजिकिदै जाँदा समाजमा देखा पर्ने भडकिलोपन तडकभडक अनावश्यक भोजभतेर जमघट तथा फजुल खर्च जस्ता कार्यहरुले सर्वसाधारण जनतामा नकारात्मक असर पर्ने र राष्ट्र सेवक वा निजका परिवारहरुले त्यस्ता कार्य गरे गराएको पाईएमा प्रचलित कानून बमोजिम कारवाही हुने हुँदा यस्तो कार्य जो कोहीले पनि नगर्न नगराउन र सो गरे गराएको पाइएमा कडा कारवाही गरीने  उल्लेख भएको । साथै सोको नियमित अनुगमन  निरिक्षण गर्नका लागि जिल्लामा प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई निर्देशन भएको सन्दर्भमा यस जिल्लामा जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जिल्ला प्रहरी कार्यालय, नागरिक समाजका प्रतिनिधि र पत्रकार महासंघका प्रतिनिधि सम्मिलित अनुगमन टोली समेत गठन भई अनुगमन कार्य…

  • अवैध हातहतियार बुझाउने सम्बन्धि सूचना २०७१-४-५

    जिल्ला प्रशासन कार्यालय दाङको अत्यन्त जरुरी सूचना नेपालको प्रचलित कानून बमोजिम इजाजतबिना हातहतियार खरखजाना राख्न वा प्रयोग गर्न नपाइने र अवैध हतियार राखे वा प्रयोग गरेको अबस्थामा कानून बमोजिम कारवाही हुने व्यहोरा विदितै छ ।      प्रचलित कानूनी व्यवस्थाबारे जानकारी नभएर वा अरु कसैको लहै–लहैमा लागेर बिनाइजाजत हातहतियार तथा खरखजाना राखेको भएमा त्यस्ता व्यक्तिलाई आफूसंग भएको सबै किसिमका अवैध हातहतियार तथा खरखजाना जिल्ला प्रशासन कार्यालय दाङ, जिल्ला प्रहरी कार्यालय दाङ वा नजिकको प्रहरी इकाइमा मिति २०७१/४/३१ गते (श्रावण मसान्त) भित्र बुझाउनु हुन नेपाल सरकारको मिति २०७१/४/२ को निर्णयानुसार अनुरोध गरिन्छ । यो सूचनाको अवधिभित्र नबुझाई पछि अवैध हातहतियार फेला परेमा…

© सर्वाधिकार सुरक्षित गृह मन्त्रालय